Bolkan, Mart ayında pandemi ortaya çıktığında insanların toplu taşımadan kaçınmak istediğini ifade ederek son dakika açıklamalarda bulundu. Bolkan, "Türkiye piyasa otomobil piyasası 2019'un son 3 ayında çok ciddi bir hareketlenmeye sahne olmuştu ve ertelenmiş talep gerçekleşmeye başlamıştı. Dolayısıyla pandemiyle ile birlikte özellikle Avrupa'daki üretimin durması otomobil üretiminin durulması sebebiyle daha önce sipariş verilmiş otomobiller Türkiye'ye gelmedi ve dolayısıyla yüksek talebe karşılık düşük bir arzla karşılaşıldı" dedi.

Uzman isim çok fazla sayıda tüketicinin otomobil almak istediğini ancak onlara yetecek kadar otomobilin bayilerde bulunmadığını belirterek, "Dolayısıyla bu aşamada daha önceden otomobil almaya karar vermiş ya da o dönemde bir şekilde otomobil satın alabilmiş bazı kişiler bunlar galericilerde olabilir normal kişilerde olabilir. Otomobillerini liste fiyatlarının üzerinde satmaya karar verdiler ve bu fiyat farkları o kadar çıktı ki 150.000 liraya kadar farklarla karşılaştığımızı net olarak söyleyebilirim. Tabi o lüks otomobillerde" dedi.

Özellikle 230 bin lira liste fiyatı olan otomobillerin 260-270 bin aralığında peynir-ekmek gibi satıldığını vurgulayan Bolkan, "2 ay sonraya sıraya girmektense ben hemen otomobilimi alayım sağlığını koruyayım diye düşündü insanlar. Bundan da faydalanan fırsatçılar karşımıza geldi" açıklamasını yaptı.

Tek bir galerinin listesinde 20'den fazla farklı marka ve modellere ait sıfır kilometre araç yer aldığı dikkat çekerken Halit Bolkan, "Hukuki anlamda bildiğin kadarıyla bir sorun etmiyor. En azından serbest piyasa açısından. Vicdani olarak baktığınızda bu bir fırsatçılık diye düşünüyorum ve o insanlar çok ciddi paralar kazandılar. Tüketiciler çok para kaybettiler bu durumda. Bir yerde insanların zorda kalmış halini kullanmış oldular" dedi.

Halit Bolkan fırsatçıların tüketicileri şu sözlerle ikna ettiğini bildirdi:

 

"Oradan öte büyük ihtimalle şunu söyleyeceklerdir. 2-3 ay beklerseniz eğer bu otomobili normal distribütör üzerinden almaya kalktığınızda işte büyük ihtimalle euro yükselecektir zaten bu fiyata gelecektir. Dolayısıyla hani bugünden o parayı verin satın alın rahat edin mantığı karşımıza çıkıyor."

 

 

Hükümetlerin çevreci politikalar nedeniyle dizel otomobillere yasak getirmesi, tüketicilerin satın alma tercihlerini oldukça değiştirdi.

 

Dizel otomobillerin satışları düşerken, pazar payları hızla geriledi. Bunu gören otomotiv firmaları da dizel otomobil üretip satışa sunmaktan vazgeçti.

 

Türkiye'de de benzer bir durum yaşanıyor. Bazı otomotiv firmaları tümüyle dizel otomobil satışını durdurdu. Bazıları ise ürün gamındaki bir iki modelde dizelden vazgeçti.

Dizel otomobil satışına son veren ilk marka Japon Toyota oldu. Toyota, 2019'dan bu yana satışa sunduğu bütün modellerinde dizel motor seçeneği sunmuyor.

 

2021'de Avrupa'da dizel motor seçeneğini kaldırma kararı alan Honda, Türkiye'de erken davrandı. Türkiye'de Civic başta olmak üzere tüm modellerde dizel motor satışına son verdi.

 

Civic'te müşterinin dizel motor talebi fabrikasyon LPG ile karşılanırken, CR-V'de dizelin yerini benzinli hibrit motor aldı.

 

Volkswagen'in Golf modelinde de artık dizel seçeneği sunulmuyor. Seat'ın Leon ve Ibiza modellerinde de dizel seçeneği yok.

 

Dizelden vazgeçen markalar kervanına son olarak Citroen katıldı. Yenilenen Citroen C3, dizel motor seçeneği olmadan Türkiye'de satışa sunuldu.

Otomotiv Distribütörleri Derneği verilerine göre, 2018'de yüzde 58 olan dizel araçların payı 2019'da 5,7 puan düşerek yüzde 52,3'e geriledi.

 

Dizeldeki kan kaybı 2020'de de devam ediyor. Yılın ilk 9 ayında dizel otomobillerin payı yüzde 40,7'e indi. Böylece dizel otomobiller son iki yılda 17,3 puan kaybetti. Son bir ayda ise kayıp 0,5 puan oldu. Ağustos sonu itibariyle dizelin payı yüzde 41,2 seviyesindeydi..

Avrupa'da dizel otomobillerin payı ağustos sonu itibarıyla yüzde 27 oldu. JATO verilerine göre benzinli otomobillerin payı ise yüzde 61'den yüzde 49'a geriledi.

 

Avrupa'da dizelin yerini hibrit ve elektrikli otomobiller aldı. Hibrit ve elektrikli otomobillerin payı ağustos sonunda yüzde 8'den yüzde 21'e çıktı.

 

AA muhabirinin Uludağ Otomotiv Endüstrisi İhracatçıları Birliği (OİB) kayıtlarından derlediği bilgilere göre, sektör temsilcileri, başta Avrupa ülkeleri olmak üzere 113 ülkeye binek otomobil gönderdi.

 

Ocak-ekim döneminde Fransa'ya 1 milyar 207 milyon 596 bin dolarlık dış satım yapan otomobil üreticileri, sektörün toplam ihracatının yüzde 16,13'ünü bu ülkeye gerçekleştirdi. Sektör temsilcileri, Almanya'ya 687 milyon 983 bin dolarlık, İngiltere'ye 669 milyon 541 bin dolarlık, İtalya'ya ise 651 milyon 828 bin dolarlık otomobil sattı.

 

Yılın 10 aylık döneminde İspanya'ya 531 milyon 255 bin, İsrail'e 430 milyon 469 bin, Polonya'ya 384 milyon 72 bin, Slovenya'ya 356 milyon 806 bin, Belçika'ya 309 milyon 807 bin, Mısır'a 273 milyon 888 bin, İsveç'e 177 milyon 962 bin, ABD'ye 176 milyon 973 bin, Hollanda'ya 140 milyon 633 bin, Macaristan'a 125 milyon 177 bin, Portekiz'e 107 milyon 574 bin ve Bulgaristan'a 101 milyon 900 bin dolarlık binek otomobil ihraç edildi.

 

Bu süreçte 16 ülkeye 100'er milyon doların üzerinde dış satım yapılırken, Fas'a gerçekleştirilen ihracat ise 99 milyon 987 bin dolar seviyesinde kaldı.

 

Bu arada, yeni tip koronavirüs salgını nedeniyle sektörün mart, nisan ve mayıs aylarında düşen ihracat rakamları ekimde 1 milyar doların üzerine çıktı.

 

Geçen ay 1 milyar 74 milyon 80 bin dolarlık binek otomobil ihraç eden otomotiv üreticileri, önemli pazarlara dış satımını artırdı.

 

StoreDot isimli şirket, daha önce telefonlar, dronelar ve elektrikli scooter'lar için "ultra hızlı şarj eden" bataryalar geliştirmişti. Şirket şimdi de elektrikli araçları beş dakikada şarj eden batarya geliştirdi. 

 

Şirket, 2025 yılına gelindiğinde araçların beş dakika içinde 100 mil gidebilecek kadar şarj olmasını hedefliyor. Bunu gerçekleştirebilmek için lityum-iyon bataryalar kullanıldı. 

 

 

Söz konusu şirketlerin toplam net karı, bir önceki yılın ilk çeyreğine kıyasla yüzde 183,2 artarak 3 milyar 316 milyon liraya yükseldi. İlk çeyrekte otomotiv satışları yüzde 73,1, aktifleri yüzde 46,5 ve öz kaynakları yüzde 29 arttı.

 

Söz konusu dönemde Otokar'ın karını yüzde 381,7 artırarak 22,3 milyon liradan 107,4 milyon liraya çıkarması dikkati çekti. Karını geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 189,1 artıran Ford Otosan, 1 milyar 819,4 milyon lirayla en yüksek kar açıklayan otomotiv şirketi oldu. Bu dönemde en yüksek ikinci karı 616,7 milyon lira ile Tofaş Otomobil Fabrikası elde ederken, onu 406,5 milyon lira karla Doğuş Otomotiv takip etti.

 

 

Toplam satışlar yüzde 73 arttı

 

Borsada işlem gören 8 şirketin 7'si 2021'in ilk çeyreğinde satışlarını artırırken, söz konusu kalemdeki toplam artış yüzde 73,1 seviyesinde gerçekleşti.

 

Satışlarını en çok artıran şirket yüzde 141,3 ile Tümosan Motor ve Traktör olurken, en çok satışı 16 milyar 254 milyon lirayla Ford Otosan gerçekleştirdi. Ford Otosan'ın satışları geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 73,5 artış gösterdi.

 

Tofaş Otomobil Fabrikası 6 milyar 447 milyon liralık satışla bu alanda ikinciliği elde ederken, onu 6 milyar 195 milyon lira ile Doğuş Otomotiv oldu.

 

Karsan ise söz konusu dönemde satışları azalan tek şirket olurken, Karsan'ın satışları ilk çeyrekte yüzde 29,9 azalışla 267,8 milyon liradan 187,7 milyon liraya indi.

 

 

Otomotiv şirketlerinin tamamı aktiflerini ve öz kaynaklarını artırdı

 

Borsada işlem gören otomotiv şirketlerinin tamamı aktiflerini ve öz kaynaklarını artırırken, geçen yılın ilk çeyreğine göre aktif ve öz kaynak toplamları sırasıyla yüzde 46,5 ve yüzde 29 yükseldi.

 

Söz konusu 8 şirketin aktif toplamı 46 milyar 598 milyon liradan 68 milyar 274 milyon liraya, öz kaynak toplamı ise 11 milyar 910 milyon liradan 15 milyar 364 milyon liraya çıktı.

 

Doğuş Otomotiv, aktiflerini yüzde 71,2, öz kaynaklarını yüzde 53,1 artırarak bu bilanço kalemlerinde en iyi performansı gösteren şirket oldu.

 

Doğuş Otomotiv'i yüzde 59,3 aktif ve yüzde 50,6 öz kaynak artışıyla Ford Otosan izlerken, şirket ayrıca 26 milyar 446 milyon liralık aktif ve 6 milyar 48 milyon lira ile en çok öz kaynağa sahip şirket konumunu sürdürdü.

 

Öz kaynaklarını en az artıran şirket yüzde 6,2 ile Anadolu Isuzu, öz kaynak değişimi en az olan şirket ise yüzde 1,5 artışla Tofaş Otomobil Fabrikası oldu.

 

 

Tümosan, borsada en çok kazandıran oldu

 

Borsada işlem gören otomotiv şirketlerinin 7'sinin hisse fiyatı yılın ilk çeyreğinde artarken, en yüksek getiriyi yüzde 74,1'lik getiriyle Tümosan Motor ve Traktör sağladı.

 

Söz konusu dönemde Tümosan Motor ve Traktör'ü yüzde 58,3'lük kazançla Ford Otosan takip etti.

 

Doğuş Otomotiv yılın ilk çeyreğinde yatırımcısına kaybettiren tek otomotiv hissesi olurken, şirketin hisse fiyatı yüzde 1,1 azalışla 27,32 liradan 27,02 liraya indi.

 

Öte yandan, ilk çeyrekte Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, yüzde 5,8 değer kaybetmişti.

 

Pandemi öncesinde, 2019 yılının son çeyreğinde, ekonomik dalgalanmalar ve döviz kurunun yükselmesi ile sıfır araç fiyatlarının da yükseldiğini aktaran Erkoç, distribütörlerin de Türkiye’ye gelecek olan sıfır araçların satılmayacağını düşünerek siparişleri iptal ettiklerini dile getirdi.

 

Sonrasında yaşanan pandemi süreciyle de fabrikaların üretimi 4 ay boyunca durdurmasıyla araç tedarikinde ciddi sıkıntılar yaşandığını anımsatan Erkoç, "Sıfır araç temininde yaşanan zorluklar vatandaşların talebini ikinci ele kaydırdı. Devletimizin sağladığı destekler, ekonomi bakanımız tarafından açıklanan kredi destek paketleri ve faiz indirimlerinin de yapılmasıyla ikinci ele bir yönelme oldu. Bu sebeple de ikinci el fiyatlarında ciddi bir artış olduğunu söyleyebiliriz." ifadelerini kullandı.

 

Pandemi sürecinde sıfır araç temininde yaşanan sıkıntıların ikinci el araç fiyatlarının artışında büyük rol oynadığına dikkati çeken Erkoç, "Bunun yanı sıra ne yazık ki meslekle hiç alakası olmayan, ayaküstü araç alıp satan kişiler bayilere giderek araçları aldılar, liste fiyatlarının üzerine 30-100 bin TL arasında kar marjı belirleyerek satış yaptılar." diye konuştu.

 

Erkoç, pandemi sonrası tüm dünyadaki sektörlerde olduğu gibi ulaşımda da bireyselleşme yaşandığını, tüketicilerin bireysel otomobil alımlarının artış trendine girdiğini anımsattı.

 

Değişen tüketici alışkanlıklarıyla araç paylaşımı, toplu taşıma gibi ulaşım türlerine talebin düştüğünü dile getiren Erkoç, "Uzun süre evlerinde kalan insanlar memleketine, yazlığına gitmek için toplu taşımada meydana gelebilecek olan sağlık riskine karşın kendi araçlarını alarak seyahat ettiler. Bayilerde de istedikleri arabayı bulamadıkları için yüksek fiyatlarla araçlarını almak durumunda kaldı. Böylece fiyatlarda da ciddi artışlar yaşandı." dedi.

 

MASFED Başkanı Aydın Erkoç, araç fiyatlarındaki artışın diğer sebeplerine ilişkin ise, "2020 yılında geçen yıla oranla yüzde 100'e yakın bir artış meydana geldiğini söyleyebiliriz. Bu artışların devam edip etmemesi döviz kuruna bağlı. Anormal bir yükselme olmazsa fiyatlar artmaz. Ancak olursa artışlar devam eder. Çünkü ülkemize gelen araçların yüzde 80’e yakını ithal araçlar. Türkiye'de üretilen ve montajı yapılan araç sayısı yüzde 20’lere tekabül ediyor." değerlendirmesinde bulundu.

 

Başta bazı internet siteleri üzerinden gerçekleşen otomobil ticareti olmak üzere ikinci el araç piyasasında "fırsatçılık" yapılıp yapılmadığı yönündeki bir soruyu da yanıtlayan Erkoç, şunları kaydetti:

 

"Özellikle bu süreçte çok fazla fırsatçılık yapılıyor. Meslekle hiç alakası olmayan, çantacı olarak tabir ettiğimiz kişiler bayilerden araçları alıp, sıfır olarak yüksek fiyatlarla satıyorlar. Bu durum ikinci el araç ticaretinde de mevcut. Yine bu işin ehli olmayan kişiler ikinci el araçları piyasadan toplayıp, nasıl olsa araç fiyatları yükselecek düşüncesiyle üzerine fahiş bir kar oranı koyarak, devlete hiçbir vergi ödemeden araç alıp satıyorlar. Bunun yanı sıra internette araçları piyasa değerinin altında göstererek, gerçekte olmayan araçların ilanını veren dolandırıcılar var. 2019 verilerine göre Türkiye’de 8 milyon 600 bin araç el değiştirdi, bunun 5 milyona yakını da ayaküstü araç alıp satanlar tarafından gerçekleşti. İnşallah, ikinci el araç ticaretini düzenlemeye yönelik çıkan yönetmelik sayesinde bu kayıt dışılığın önüne geçilecek, tüketici kazanırken devletimizin vergi kaybı azalacak. Mesleğimiz de hak ettiği itibarı kazanacak."

 

Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan ve ikinci el araç ticaretinde önemli değişiklikler içeren düzenlemeyi değerlendiren Erkoç, "İkinci el otomotiv sektörü katma değer yaratan, milyonlarca kişiye istihdam sunan, sanayisinden noterine, maliyesinden finans kurumlarına kadar yaklaşık 45 sektöre girdi sağlayan büyük bir sektör. Çok uzun zamandır sektörümüzün düzene girmesi, bu sektörde faaliyet gösteren şirketlerimizin korunması, bu işin ehil kişiler tarafından yapılması için mücadele ediyorduk. Çok şükür yönetmelik yürürlüğe girdi, Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’a, ilgili bakanlarımıza ve emeği geçen herkese bir kez daha teşekkürlerimi iletiyorum. Yetki Belgesi zorunluluğu ile bu işi mesleki yeterliliği olanlar yapacak; meslektaşlarımız hak ettiği kazanımları elde edecek." şeklinde konuştu.

 

Aydın Erkoç, Türkiye genelinde 70 bine yakın motorlu araç satıcısı bulunduğunu, her birinin yüzlerce kişi ile çalıştığını, kira bedeli ve vergi ödediklerini anımsatarak, sözlerini şöyle tamamladı:

 

"Ama bir tarafta da ne yazık ki vergisini ödemeyen, istihdama katkı sağlamayan, kiralık iş yeri ya da mülkü olmayan, kendini motorlu araç satıcısı olarak gösteren kişiler var. Çıkan yönetmelikte yer alan Yetki Belgesi zorunluluğu ile bunun önüne geçilecek. Meslektaşlarımız da yetki belgesi ile ilgili gerekli evraklarını tamamlıyorlar. Tüccarlarımız en kısa sürede belgelerini alıp daha çağdaş normlarda ticaretini yapabilecek. Yönetmeliğin bir an önce uygulanmasını diliyor, devamlılığın sağlanması adına gerekli hukuki ve yasal mevzuatın faaliyete geçirilmesini bekliyoruz."

 

Öte yandan, Ticaret Bakanlığının, İkinci El Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelikte Değişik Yapılmasına Dair Yönetmeliği Resmi Gazete'de 15 Ağustos'ta yayımlanmıştı.

 

Buna göre, ikinci el motorlu kara taşıtı ticareti yapan ve yetki belgesini bugüne kadar almayan işletmelerin 31 Ağustos 2020'ye kadar yetki belgesi almaları gerekiyor. Bakanlıkça aksi tespit edilmedikçe, bir takvim yılı içinde 3'ten fazla taşıt satışı ticari faaliyet kabul edilecek ve kayıt dışı ticari faaliyetler takip edilerek yaptırım uygulanacak.

 

Artık ikinci el motorlu kara taşıtı ticaretine ilişkin iş yeri açma ve çalışma ruhsatına sahip olmayan işletmelere yetki belgesi verilmeyecek. Ayrıca belediyelere getirilen yükümlülükler ile ikinci el motorlu kara taşıtı ticaretine ilişkin ruhsat düzenlenen işletmeler de bakanlıkça takip edilecek ve yetki belgesi almadan faaliyette bulunan işletmeler belirlenebilecek.