Rusya'nın en büyük medya kuruluşlarından biri olan ve 101 yıldır yayın hayatına devam eden Komsomolskaya Pravda'nın dijital platformu KP.ru, asrın inşa seferberliğini manşetine taşıdı.

İşte KP.ru'nun haberi;

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülen ana rekonstrüksiyon ve ihya programı kapsamında, 2025 yılının sonuna kadar 455 bin 357 konut ve ticari bağımsız bölümün inşası tamamlandı.

HASAR TESPİTİ VE MALİYETLER

Yeniden inşa çalışmalarının ölçeği, ilk yıkımın büyüklüğünü de gözler önüne seriyor.

Bakanlığın 2023 yılı raporunda; depremleri takip eden ilk aylarda yaklaşık 8 bin uzmanın, 5,92 milyon bağımsız bölüm içeren 2,19 milyon binada hasar tespiti yaptığı belirtildi.

Çalışmalar sonucunda yaklaşık 850 bin konut, ticari alan ve diğer yapının kullanılamaz durumda olduğu tespit edildi.

EKONOMİYE BÜYÜK HASAR VERDİ

Dünya Bankası’nın ilk hızlı değerlendirme raporuna göre Türkiye’deki doğrudan fiziki hasar, 34,2 milyar dolar (ülkenin 2021 GSYİH’sinin yaklaşık %4’ü) olarak hesaplandı.

Banka, yeniden inşa maliyetlerinin ve genel ekonomik kayıpların bu rakamın çok üzerinde olacağını vurguladı.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, daha sonra depremlerin doğrudan ekonomik maliyetini 104 milyar dolar, dolaylı maliyetini ise 150 milyar dolar olarak açıkladı.

Recep Tayyip Erdoğan’ın tahminleri, Dünya Bankası’nın ilk fiziki hasar tespitine kıyasla daha geniş kapsamlı bir araştırmaya dayanıyor.

KURUMSAL İŞ BİRLİĞİ VE İNŞAAT HIZI

Ulusal ihya ve inşa programı; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ), Kentsel Dönüşüm Başkanlığı, Emlak Konut GYO ve Yapı İşleri Genel Müdürlüğü iş birliğiyle yürütüldü.

Resmi bilgilendirmelerde, bu çalışma "Asrın İnşa Seferberliği" olarak adlandırıldı.

Bakanlık verilerine göre, ilk kalıcı konutların temelleri depremden sonraki 15. günde atıldı, ilk köy evleri ise 45. günde hak sahiplerine teslim edildi.

Süreç ilerledikçe inşaat çalışmaları, 174 farklı bölgedeki 3 bin 481 şantiyede devam etti.

Projelerde toplamda yaklaşık 200 bin mimar, mühendis ve işçi görev aldı.

Bakanlık, çalışmaların en yoğun olduğu dönemde inşa hızının saatte yaklaşık 23, günde ise 550 konuta ulaştığını bildirdi.

ÖNE ÇIKAN DEV PROJELER VE TESLİMATLAR

En büyük şantiye alanı, 28 bin 289 bağımsız bölümün inşa edildiği Malatya İkizce oldu.

Öne çıkan diğer dev projeler arasında Adıyaman İndere, Hatay Dikmece ve Kahramanmaraş Altınova yer aldı.

Örneğin Adıyaman İndere’de, yaklaşık 100 bin kişilik nüfusa hizmet edecek altyapı tesisleri ile 16 bin 822 konut ve ticari alandan oluşan yepyeni bir yaşam alanı kuruldu.

Hatay’da 27 Aralık 2025 tarihinde düzenlenen törende yetkililer, 455 bin 357 bağımsız bölümden oluşan ana inşa programının tamamlandığını duyurdu; aynı gün yeni hak sahipliği kuraları çekildi ve anahtar teslim törenleri gerçekleştirildi.

Bakanlık ve TOKİ verilerine göre bu nihai rakam; 367 bin 995 şehir konutunu, 65 bin 672 köy evini ve 21 bin 690 ticari alanı kapsıyor.

Bu önemli eşiğe, depremin üzerinden üç yıldan kısa bir süre geçmişken ulaşıldı.

YERİNDE DÖNÜŞÜM VE EK YATIRIMLAR

Türkiye eş zamanlı olarak, kendi arsasında evini veya iş yerini yeniden inşa etmek isteyen hak sahipleri için "Yerinde Dönüşüm" programını uygulamaya koydu.

Bakanlık verilerine göre 2026 yılı başı itibarıyla bu program kapsamında, yaklaşık 124 bin bağımsız bölüme finansal destek sağlandı.

TOKİ’nin bildirdiğine göre 27 Aralık’taki törende, ayrıca 84’ü eğitim binası olmak üzere 157 ilave yatırım tesisinin de açılışı yapıldı.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, ihya sürecini sadece konut yapımı değil; altyapı, sosyal donatılar ve yeni yerleşim alanlarının depreme dayanıklı hale getirilmesini de içeren kapsamlı bir program olarak tanımlıyor.

Depremler sadece binalara değil, tüm bölgedeki içme suyu, kanalizasyon ve yağmur suyu altyapı ağlarına da büyük zarar verdi.

Bakanlık verilerine göre deprem bölgesinde yenilenen içme suyu, kanalizasyon ve yağmur suyu hatlarının toplam uzunluğu 11 bin kilometreyi aştı.

TARİHİ VE KENT MERKEZLERİNİN İHYASI

En çok zarar gören şehirlerde ihya çalışmaları, tarihi ve ticari kent merkezlerini de kapsadı.

Hatay’da yürütülen projeler; tarihi Uzun Çarşı, Kurtuluş Caddesi, tarihi Meclis Binası ve Asi Nehri çevresindeki yapıların ihyasını içerdi. Uzun Çarşı projesi bin 536 konut ve ticari alanı kapsarken, Bakanlık verilerine göre Kurtuluş Caddesi’nde 280 dükkan restore edildi.

Benzer projeler Malatya, Kahramanmaraş ve Adıyaman kent merkezlerinde de hayata geçirildi; konutlar, ticari alanlar, ofisler ve kamu binaları eş zamanlı olarak ayağa kaldırıldı.

Yetkililer, hedefin sadece yıkılan konutların yerine yenisini yapmak olmadığını, aynı zamanda kent merkezlerindeki ekonomik ve sosyal hayatı canlı tutmak olduğunu vurguluyor.

AKTARILAN KAYNAKLAR VE BÜTÇE ANALİZİ

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklamalarına göre, Şubat 2026 itibarıyla devlet; afet müdahalesi, yeniden inşa ve şehirlerin dirençli hale getirilmesi için yaklaşık 3,6 trilyon Türk Lirası (yaklaşık 90 milyar dolar) kaynak aktardı.

Erdoğan, ihya sürecini kamu kurumları, belediyeler, sivil toplum kuruluşları, inşaat uzmanları ve bölge halkının ortaklaşa yürüttüğü ulusal bir seferberlik olarak nitelendirdi.

Harcamaların toplam tutarı ile depremin genel ekonomik hasar tahminleri farklılık gösteriyor.

Yaklaşık 90 milyar dolar, devletin yeniden inşa için ayırdığı bütçeyi temsil ederken Dünya Bankası’nın 34,2 milyar dolarlık tespiti, ilk doğrudan fiziki hasarı yansıtıyor.

104 ve 150 milyar dolarlık rakamlar ise Türk makamlarının hesapladığı daha geniş kapsamlı doğrudan ve dolaylı ekonomik maliyetler olarak ön plana çıkıyor.

ENKAZ YÖNETİMİ VE ÇEVRESEL GERİ DÖNÜŞÜM

Deprem sonrasındaki en büyük çevre sınavlarından biri, ortaya çıkan muazzam miktardaki inşaat ve enkaz atığının güvenli bir şekilde yönetilmesi oldu.

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) tahminlerine göre depremler, 100 milyon metreküpten fazla inşaat atığı ve moloz ortaya çıkardı.

Japonya Hükümeti’nin sağladığı 4,83 milyon dolarlık finansmanla UNDP ve T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Hatay ve Kahramanmaraş’ta enkazın güvenli bir şekilde geri dönüştürülmesi için iki pilot tesis kurdu.

Proje kapsamında ayrıca üç adet mobil kırma tesisi temin edildi.

Bu tesislerde tehlikeli maddeler geri dönüştürülebilir bileşenlerden ayrıştırılıyor; temizlenen beton parçaları kırılarak özellikle yol alt matrahı ve kaldırım taşı üretiminde yeniden kullanılabiliyor.

UNDP verilerine göre Hatay’daki tesis, saatte yaklaşık 500 ton atık işleme kapasitesine sahip.

KIYI ŞERİDİ VE ALTYAPI YENİDEN PLANLAMASI

Depremler sırasında İskenderun’da kıyı şeridinin bazı kısımlarında, yaklaşık 80 santimetrelik çökmeler meydana geldi.

Bakanlık, kıyı bölgesini kapsayan kapsamlı bir rekonstrüksiyon projesi başlattı.

İlk etapta yaklaşık 3,5 kilometrelik sahil şeridi ile 303 bin metrekarelik alanda tahkimat ve çevre düzenleme çalışmaları yürütüldü.

Bu proje, ihya sürecinin farklı bir boyutunu gösteriyor.

Bazı bölgelerde süreç sadece yıkılan binaların yapımından ibaret kalmayıp deprem sonrası fiziki değişime uğrayan kentsel alanların yeniden planlanmasını da kapsadı.